تجاری‌سازی فناوری فضایی در امارات

امارات چگونه فناوری فضایی را تجاری می‌کند؟

خلاصه مطلب​
نخستین ماهواره منظومه «الطائر» هنوز به مدار نرسیده بود که آژانس فضایی فرانسه بخشی از ظرفیت این منظومه ساخت ابوظبی را برای چند سال رزرو کرد. وقتی ماهواره در اوایل اکتبر ۲۰۲۶ از کالیفرنیا پرتاب شد، در فهرست مشتریان آن نام یک وام‌دهنده هم دیده می‌شد. صندوق توسعه ابوظبی حق سفارش تصویربرداری خریده بود تا پیشرفت طرح‌هایی را که در کشورهای دیگر تأمین مالی می‌کند، از فضا بسنجد.

به گزارش «درنا ریپورت»، اپراتورهای ماهواره‌ای امارات سال‌هاست به شرکت‌های کشتیرانی و کاربرانی که از شبکه تلفن همراه دورند، خدمات ارتباطی می‌فروشند. دولت هم با پیش‌خرید خدمات، بخشی از هزینه ساخت ماهواره‌های بعدی را تأمین می‌کند. اکنون شرکت‌های اماراتی می‌کوشند برای تصاویر زمین و اطلاعاتی که از آن‌ها استخراج می‌کنند هم مشتریان دائمی پیدا کنند. فعلاً سفارش‌های دولتی پشتوانه اصلی بخشی از این صنعت است. در ۹ ماه نخست ۲۰۲۶، «اسپیس۴۲»، از بزرگ‌ترین شرکت‌های فضایی امارات، نزدیک به چهارپنجم درآمد خود را از یک خریدار دولتی به دست آورد.

فرانسه دقیقاً چه خرید؟

طرف قرارداد آژانس فضایی فرانسه، شرکت «لافت اوربیتال» است که عملیات فضایی منظومه الطائر را بر عهده دارد. لافت و شرکت اماراتی «مارلان اسپیس» در سال ۲۰۲۴ «اوربیت‌ورکس» را تأسیس کردند. اوربیت‌ورکس ماهواره نخست را در منطقه اقتصادی خلیفه در ابوظبی طراحی، مونتاژ و آزمایش کرد. فرانسه طبق قراردادی که در اوت ۲۰۲۶ اعلام شد، برای چند سال به بخشی از ظرفیت منظومه دسترسی اختصاصی دارد. دو طرف مبلغ قرارداد را اعلام نکرده‌اند.

خریداران الطائر دو انتخاب دارند. مشتری می‌تواند مالک یک ماهواره و داده‌های آن شود یا حق سفارش تصویربرداری و استفاده از داده‌ها را بخرد. برای نهادی که فقط در زمان‌ها و مکان‌های معینی تصویر می‌خواهد، گزینه دوم هزینه برپا کردن یک برنامه فضایی مستقل را از دوشش برمی‌دارد. اپراتور هم می‌تواند ظرفیت منظومه را میان چند مشتری تقسیم کند. رزرو بخشی از این ظرفیت پیش از پرتاب، به سازنده نشان می‌دهد برای چه مقدار از محصول آینده‌اش تقاضا وجود دارد.

به گفته اوربیت‌ورکس، کارخانه این شرکت در ابوظبی که در نوامبر ۲۰۲۵ افتتاح شد، در ظرفیت کامل می‌تواند سالانه تا ۵۰ ماهواره بسازد. الطائر فعلاً با یک ماهواره آغاز کرده و شرکت قصد دارد ۹ ماهواره دیگر را در سال ۲۰۲۷ به مدار بفرستد. برای استفاده از تمام ظرفیت کارخانه، شرکت به سفارش‌هایی فراتر از همین ده ماهواره نیاز دارد. متخصصان و تجهیزات آزمون بین دو سفارش هم هزینه دارند. در نتیجه، فاصله میان سفارش‌ها بر هزینه ساخت هر ماهواره اثر می‌گذارد.

وقتی مشتری می‌تواند خودش دستور تصویربرداری بدهد

صندوق توسعه ابوظبی می‌خواهد بتواند گزارش پیشرفت پیمانکار را با تصویری که خودش سفارش داده مقایسه کند. قرارداد به صندوق اجازه می‌دهد پس از راه‌اندازی خدمات، محدوده تصویربرداری را تعیین کند و تغییرات آن را در طول زمان ببیند. محمد سیف السویدی، مدیرکل صندوق، هنگام پرتاب گفت این امکان به صندوق کمک می‌کند بر پروژه‌هایش در کشورهای مختلف با دقت بیشتری نظارت کند. در تأمین مالی یک جاده، برای مثال، مقایسه تصاویر چند تاریخ می‌تواند روشن کند کدام قطعه پیش رفته و بازرس باید برای کدام بخش توضیح بیشتری از پیمانکار بخواهد.

بیمه‌گران با پرسش دیگری به همین داده‌ها نگاه می‌کنند. شرکت فناوری بیمه «شوری» و اوربیت‌ورکس در مه ۲۰۲۶ توافق کردند امکان استفاده از داده‌های ماهواره‌ای برای شناسایی مناطق سیل‌زده و ارزیابی ریسک را بررسی کنند. دانستن محدوده آب‌گرفتگی، وقتی کنار نشانی دارایی‌های بیمه‌شده قرار بگیرد، به کار بیمه‌گر می‌آید. در معدن، پرسش این است که تیم اکتشاف ابتدا به کدام نقطه برود. شرکت «آی‌آر‌اچ تکنولوژی» در همان ماه با اوربیت‌ورکس توافق کرد ترکیب تصاویر ماهواره‌ای و اطلاعات زمین‌شناسی را برای اولویت‌بندی بررسی‌های میدانی بیازماید. در اطلاعیه هر دو توافق، موضوع همکاری آزمودن این کاربردها بود و مبلغی برای خرید داده اعلام نشد.

شرکت اماراتی برای فروش این خدمات رقیبی دارد که بابت داده‌هایش پولی نمی‌گیرد. برنامه اروپایی «کوپرنیک» داده‌های ماهواره‌های «سنتینل» را رایگان در دسترس عموم می‌گذارد. مشتری زمانی دلیل دارد پول بپردازد که بتواند تصویری تازه سفارش دهد یا تحلیل آن را به‌موقع تحویل بگیرد. برای بیمه‌گری که پس از بارندگی با صدها پرونده روبه‌روست، نقشه‌ای که همان روز محدوده آب‌گرفتگی را روی نشانی دارایی‌های بیمه‌شده نشان دهد، می‌تواند روشن کند کارشناس خسارت ابتدا باید به کجا برود.

دولتی که پیش‌خرید می‌کند

در مخابرات ماهواره‌ای، سازوکار تأمین مالی را می‌توان تا رقم پیش‌پرداخت دنبال کرد. اسپیس۴۲ از ادغام شرکت ارتباطات ماهواره‌ای «یاه‌ست» و شرکت تحلیل داده‌های جغرافیایی «بیانات» شکل گرفت و معاملات سهامش در اکتبر ۲۰۲۴ در بورس ابوظبی آغاز شد. دو ماه بعد، این گروه قراردادی ۱۷ساله به ارزش ۵٫۱ میلیارد دلار با دولت امارات امضا کرد تا خدمات ارتباطی ماهواره‌ای را تا ۲۰۴۳ در اختیارش بگذارد. قرارداد برای ساخت دو ماهواره «الیاه ۴» و «الیاه ۵» یک میلیارد دلار پیش‌پرداخت پیش‌بینی کرده است.

جزئیات سفارش نشان می‌دهد ارزش یک قرارداد فضایی چگونه میان چند شرکت و چند کشور توزیع می‌شود. اسپیس۴۲ مسئول ارائه خدمات به دولت امارات است، ایرباس سفارش ساخت دو ماهواره را گرفته و اسپیس‌ایکس برای پرتاب انتخاب شده است. اپراتور اماراتی شبکه را اداره می‌کند، تجهیزات زمینی را نگه می‌دارد و در برابر مشترک مسئول تداوم ارتباط است. دولت با تعهد خرید بلندمدت، بخشی از هزینه ساخت را از پیش می‌پردازد و اپراتور پیش از پرداخت همه مخارج پروژه می‌داند چه کسی برای استفاده از شبکه پول خواهد پرداخت.

طبق گزارش سالانه اسپیس۴۲، خدمات ارتباطات سیار و انتقال داده که عمدتاً به مشتریان تجاری عرضه می‌شود، در سال ۲۰۲۵ برای بخش خدمات فضایی گروه ۷۹ میلیون دلار درآمد داشت.

«ثریا»، زیرمجموعه اسپیس۴۲، در نوامبر ۲۰۲۵ عرضه تجاری خدمات ماهواره «ثریا ۴» را در آفریقای جنوبی آغاز کرد. برای یک شرکت کشتیرانی یا بهره‌بردار معدنی دور از پوشش تلفن همراه، این خدمت امکان تماس با خدمه یا کارکنان را فراهم می‌کند. در نوامبر ۲۰۲۶ نیز اسپیس۴۲ از آغاز تولید گوشی «ثریا ۲» با یک سازنده کره‌ای خبر داد. این گوشی برای تماس و انتقال داده، هم به شبکه تلفن همراه متصل می‌شود و هم به ماهواره. شرکت سه‌ماهه پایانی ۲۰۲۷ را برای عرضه آن در امارات در نظر گرفته است.

سهم کارخانه‌های امارات از سفارش‌های فضایی

نخستین گروه مهندسان ماهواره امارات در سال ۲۰۰۶ راهی کره جنوبی شد تا در کنار متخصصان آن کشور طراحی و ساخت ماهواره را بیاموزد. «دبی‌ست ۱» در ۲۰۰۹ و «دبی‌ست ۲» در ۲۰۱۳ پرتاب شدند. مرکز فضایی محمد بن راشد می‌گوید ماهواره دوم برای مشتریان دولتی و خصوصی، از جمله در برنامه‌ریزی شهری، تصویر تهیه می‌کرد. در ۲۰۱۸ «خلیفه‌ست» به مدار رسید که طراحی و ساختش در خود امارات انجام شده بود. از آن پس، بخشی از مهارتی که مهندسان در خارج آموخته بودند، در سفارش به کارخانه‌های داخلی به کار آمد.

در ساخت ماهواره «محمد بن زاید»، سفارش‌ها به بیرون از صنعت فضایی هم رسید. به گزارش مرکز فضایی محمد بن راشد در دبی، شرکت‌های مستقر در امارات ۹۰ درصد سازه‌های مکانیکی این ماهواره را ساختند. ماهواره در ژانویه ۲۰۲۵ به مدار رسید. «استراتا» و «آلومینیوم امارات» از جمله تأمین‌کنندگان بودند. به گفته مرکز، شرکت‌های داخلی بخش قابل توجهی از قطعات الکترونیکی را هم ساختند. مرکز برای این بخش رقم جداگانه‌ای اعلام نکرده است.

برای تأمین مالی پروژه‌های بعدی، امارات در ژوئیه ۲۰۲۲ از تأسیس «صندوق ملی فضایی» با سرمایه اعلامی سه میلیارد درهم خبر داد. نخستین سرمایه‌گذاری صندوق، منظومه راداری «سِرب» بود که از جمله برای رصد محیط‌زیست و تغییر کاربری زمین طراحی شده است. در ۱۱ نوامبر ۲۰۲۶، طراحی نخستین ماهواره منظومه تأیید شد و پروژه اجازه ورود به مرحله ساخت و آزمون را گرفت. طبق برنامه، تجهیزات راداری آن در تأسیسات اوربیت‌ورکس و مؤسسه نوآوری فناوری امارات مونتاژ و آزمایش می‌شود. به این ترتیب همان کارخانه‌ای که ماهواره الطائر را ساخته، برای برنامه دیگری هم کار می‌گیرد.

حتی مأموریت علمی امارات به کمربند سیارک‌ها، که پرتاب آن برای سه‌ماهه نخست ۲۰۲۸ برنامه‌ریزی شده، امروز برای بنگاه‌ها کار ایجاد کرده است. به گفته آژانس فضایی امارات، نیمی از کار این مأموریت به شرکت‌های بخش خصوصی اختصاص یافته است. دو شرکت نوپای مستقر در امارات، «۹۷۱ اسپیس» و «سدیم»، در بازبینی طرح اولیه فرودگر مشارکت کردند. برای یک شرکت کوچک مهندسی، مشارکت در طراحی یک فرودگر سابقه‌ای می‌سازد که می‌تواند در مناقصه بعدی به خریدار نشان دهد.

بازار خارجی در صورت‌های مالی اسپیس۴۲

در ۱۲ نوامبر ۲۰۲۶، اسپیس۴۲ از رشد ۱۱ درصدی درآمد خود در ۹ ماه نخست سال خبر داد. از ۴۰۴٫۲ میلیون دلار درآمد گروه، ۳۹۸٫۵ میلیون دلار بابت ارائه خدمات و حدود ۵٫۶ میلیون دلار بابت فروش تجهیزات و لوازم جانبی بود. این ارقام مجموع فعالیت‌های گروه در مخابرات، تحلیل داده و دیگر خدمات را پوشش می‌دهد. شرکت در همین دوره سه ماهواره رصد زمین «فورسایت» را به بهره‌برداری رساند و از آغاز عرضه تجاری تصاویر آن‌ها خبر داد. گزارش عملکرد مبلغ فروش این تصاویر را جداگانه ذکر نمی‌کند.

شاخص اسپیس۴۲۹ ماه نخست ۲۰۲۵۹ ماه نخست ۲۰۲۶
درآمد کل گروه (میلیون دلار)۳۶۲٫۶۴۰۴٫۲
سهم یک مشتری دولتی از درآمد گروه۶۸٫۹٪۷۹٫۳٪
درآمد از مشتریان مستقر در خارج از امارات (میلیون دلار)۳۴٫۰۲۵٫۴

مأخذ جدول، صورت‌های مالی تلفیقی میان‌دوره‌ای اسپیس۴۲ است. درنا ریپورت سهم مشتری دولتی را از ارقام یادداشت ۱۸ و درآمد خارجی را بر پایه محل استقرار مشتریان در یادداشت ۳ محاسبه کرده است.

درآمد گروه بالا رفت، اما فروش به مشتریان مستقر در خارج از امارات حدود یک‌چهارم کاهش یافت. شبکه ماهواره‌ای ممکن است چند قاره را پوشش دهد و خریدار عمده خدماتش همچنان نهادی در ابوظبی باشد. حتی پروژه‌ای در کشوری دیگر، اگر سفارش‌دهنده‌اش در امارات مستقر باشد، در این تقسیم‌بندی درآمد داخلی محسوب می‌شود. این ارقام وضع یک گروه بورسی را نشان می‌دهد. برای سنجش موفقیت صادراتی کل صنعت باید دید شرکت‌های دیگر، از جمله اوربیت‌ورکس، چه میزان از قراردادهای خارجی خود را به فروش سالانه تبدیل می‌کنند.

فاصله هدف ۲۰۳۱ تا سفارش بعدی

آژانس فضایی امارات و مرکز فدرال رقابت‌پذیری و آمار در اکتبر ۲۰۲۶ نتایج پیمایشی را منتشر کردند که فعالیت سال ۲۰۲۴ را می‌سنجد. طبق این پیمایش، مخارج اقتصاد فضایی امارات به ۵٫۵۲ میلیارد درهم رسید و سهم بخش تجاری از آن ۲٫۶۴ میلیارد درهم، معادل ۴۸ درصد بود. این ارقام نشان می‌دهد دولت و بنگاه‌ها چقدر در فعالیت‌های فضایی هزینه کرده‌اند. برای درآمد و صادرات، هیئت دولت در مارس ۲۰۲۶ هدف جداگانه‌ای تعیین کرد. بر اساس راهبرد مصوب، امارات می‌خواهد تا ۲۰۳۱ هم درآمد اقتصاد فضایی و هم تعداد بازارهای صادراتی آن را دو برابر کند.

برای سنجش پیشرفت تا ۲۰۳۱ می‌توان دو تصمیم را دنبال کرد. آیا فرانسه پس از استفاده از خدمات الطائر، قراردادش را تمدید می‌کند یا ظرفیت بیشتری می‌خرد؟ آیا بیمه‌گر اماراتی پس از آزمودن نقشه‌های سیل، هزینه خرید آن‌ها را در بودجه سال بعد می‌گنجاند؟ اگر این سفارش‌ها تکرار شوند، کارخانه ابوظبی برای ساخت ماهواره بعدی می‌تواند روی درآمدی فراتر از بودجه فضایی دولت امارات حساب کند.

انتهای پیام/

گزیده اخبار

دیدگاه کاربران

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *