امارات متحده عربی برای تأمین آب شرب مورد نیاز خود در کنار سایر روشهای موجود به بارورسازی ابرها نیز روی آورده است. فناوری پرهزینه و مناقشهآمیز برای تحریک بارندگی که یکی از جسورانهترین پروژههای مقابله با تغییرات اقلیمی در منطقه خلیج فارس به شمار میرود.
به گزارش درناریپورت به نقل از فایننشال تایمز، هر زمان ابر تیرهای بر فراز کوههای خشک امارات متحده عربی شکل میگیرد، یک خلبان آماده است تا سوار بر هواپیمای ملخی شود و این توده پفدار را با پاشیدن نمک هدف قرار دهد؛ همه این کارها با امید به باریدن باران انجام میشود.
این عملیات که «بارورسازی ابرها» یا «Cloud Seeding» نام دارد، سالانه میلیونها دلار برای این کشور خشک خلیج فارس هزینه دارد تا منابع آب شیرین خود را تقویت کند.
در این روش – که طی آن کلرید پتاسیم به ابر اضافه میشود تا قطرات باران شکل بگیرند – مناقشاتی وجود دارد و برخی منتقدان آن را عامل تشدید پدیدههای شدید آبوهوایی میدانند. با این حال، بارورسازی ابرها به طور فزایندهای در کشورهایی که برای سازگاری با تغییرات اقلیمی تلاش میکنند، مورد استفاده قرار میگیرد.
اورِستس مورفین، کارشناس ارشد منابع آب و مدیریت ریسک زیرساخت در «ابتکار اقلیم و آب» مستقر در آریزونا، میگوید: «به بارورسازی ابرها بهعنوان یک ابزار تکمیلی برای افزایش منابع آب نگاه میشود».
او میافزاید: «این فرایند در کاهش بارشهای شدید نیز کاربرد دارد. برای نمونه جهت تضعیف شدت تگرگ در ایالات متحده و کانادا به کار میرود».
آلیا المزروعی، مدیر برنامه پژوهشی «امارات برای علوم تقویت بارش» یا بهاختصار «UAEREP»، میگوید: «بارورسازی ابرها بخشی از راهبرد سازگاری امارات برای مقابله با تغییرات اقلیمی است».
بارورسازی ابرها؛ از عربستان تا امارات
عربستان سعودی نیز در سال ۲۰۲۲ برنامه بارورسازی ابرها را آغاز کرد تا میزان بارندگی و پوشش گیاهی را افزایش دهد.
امارات مدتهاست با کمبود آب مواجه است. این کشور بیابانی سالانه کمتر از ۱۰۰ میلیمتر بارندگی دریافت میکند و منابع آب زیرزمینی آن نیز به طور طبیعی بهخوبی تغذیه نمیشوند؛ بنابراین برای تأمین آب شرب بهشدت به کارخانههای بزرگ آبشیرینکن متکی است.
اما از اوایل دهه ۲۰۰۰، مسئولان امارات تلاش کردند با تحریک ابرها به رهاسازی آب بیشتر، میزان بارندگی را افزایش دهند. امروز، برنامه تقویت بارش امارات شامل ۱۰ خلبان و چهار هواپیمای «Beechcraft King Air C90» است که به گفته المزروعی، بهصورت ۲۴ ساعته آماده عملیات هستند.
او میگوید: «هر زمان که فرصت انجام این کار فراهم باشد – در هر شرایط جوی و هر زمان که ابرِ قابل بارورسازی داشته باشیم – معمولاً هیچ فرصتی را از دست نمیدهیم».
هزینه ۹ میلیون دلار امارات برای بارورسازی ابرها
هر ساعت پرواز ۸ هزار دلار هزینه دارد و این برنامه سالانه به طور متوسط ۱۱۰۰ ساعت پرواز انجام میدهد. هرچند ۹ میلیون دلار هزینه سالانه برای این پروژه زیاد به نظر میرسد، اما المزروعی معتقد است هزینه هر مترمکعب آبِ اضافی که از این طریق به دست میآید کمتر از شیرینکردن آب است. همچنین، او میافزاید: «امارات تاکنون ۲۲.۵ میلیون دلار برای مطالعات پژوهشی ارتقای فناوری بارورسازی ابرها سرمایهگذاری کرده است».
علم پشت این فناوری نسبتاً ساده است و حتی گاهی بهصورت تصادفی نیز رخ میدهد. مثلاً در سال ۱۹۹۰، یک دانشمند در آفریقای جنوبی مشاهده کرد که کارخانهای تولید خمیر چوب، به طور ناخواسته باعث تقویت شکلگیری ابرها میشود.
در امارات، هواپیما از زیر یک ابر همرفتی – ابرهایی که توسط هوای گرمِ در حال صعود تشکیل میشوند – و بر اساس میزان آب موجود در آن و شدتجریان صعودی هوا انتخاب شدهاند، عبور میکند. این جریان صعودی بسیار مهم است، زیرا ذراتی را که از هواپیما شلیک میشود، به داخل ابر میبرد.
این ذرات، نمک هستند و موجب میشوند بخار آب موجود در ابر به قطرات باران تبدیل شود. به گفته المزروعی، بارش میتواند ظرف حدود ۱۵ دقیقه آغاز شود، هرچند موفقیت آن قطعی نیست.
بارورسازی ابرها چقدر مؤثر است؟
بر اساس مطالعات دانشمندانی که با برنامه تقویت بارش همکاری میکنند، این فناوری اثرگذار بوده است. در یک مطالعه داوریشده در سال ۲۰۲۱ مشخص شد که در مناطق هدف، بارندگی به طور متوسط ۲۳ درصد افزایشیافته و طوفانهایی که بارورسازی شده بودند، ۱۵۹ درصد حجم بارش بیشتری تولید کردهاند.
دانشمندان مرکز ملی هواشناسی امارات (NCM) نیز در مطالعهای در سال ۲۰۲۳ تخمین زدند که برنامه بارورسازی ابرها میتواند حجم آب قابل برداشت کشور را سالانه بین ۸۴ تا ۴۱۹ میلیون مترمکعب افزایش دهد.
با این حال، پژوهشگران هشدار میدهند که نتایج متغیر بوده و محاسبه دقیق میزان افزایش بارش دشوار است. مورفین میگوید: «بازده سرمایهگذاری در این حوزه کاملاً دقیق و مشخص نیست».
مخالفان چه میگویند؟
این فناوری منتقدانی هم دارد؛ از جمله کسانی که نگران تأثیر مواد شیمیایی مورد استفاده بر محیط زیست هستند.
حتی برخی، طوفان ویرانگری را که سال گذشته امارات را درنوردید، به بارورسازی ابرها نسبت دادند، اما «NCM» اعلام کرد که در آن بازه زمانی هیچ عملیات بارورسازی انجام نشده و سایر دانشمندان نیز تغییرات اقلیمی و توسعه شهری را عامل اصلی بارش کمسابقه دانستند.
حامیان این فناوری میگویند برداشتهای اشتباه، موجب شده کارایی بارورسازی ابرها نادیده گرفته شود. مورفین میگوید: «با وجود اینکه این روش در برخی شرایط دقت بالایی ندارد، اما ابزاری قابل استفاده است و ثابت شده که کار میکند.»
انتهای پیام/
